การคิดอย่างเป็นระบบ (System Thinking)

การคิดอย่างเป็นระบบ(System Thinking) ที่จริงแล้วไม่ใช่เรื่องที่ใหม่อะไร แต่ก็เป็นเรื่องที่สามารถนำไปปรับใช้งานได้จริง และใช้ได้ตลอดเวลาทั้งใช้ชีวิตประจำวันไม่ว่าจะเป็นการทำงานหรือการเรียน ซึ่งผู้ที่คิดอย่างเป็นระบบได้มากที่สุด จะมีความได้เปรียบในการดำเนินชีวิต เพราะช่วยลดความซับซ้อนในการคิด และทำให้การตัดสินใจมีประสิทธิภาพมากขึ้น การคิดอย่างเป็นระบบนั้น ไม่สามารถเรียนรู้ได้จากการอ่าน หรือศึกษาหลักการเพียงอย่างเดียวแล้วจะสามารถทำได้ แต่จะต้องฝึกฝนและนำไปปฏิบัติจริงในชีวิตประจำวันด้วย เพื่อเป็นการเพิ่มทักษะ
การคิดอย่างเป็นระบบจริง ๆ แล้วมีการใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เป็นนักวิเคราะห์ระบบ ผู้พัฒนาโปรแกรมหรือคนเขียนโปรแกรม (programmer) ซึ่งจะมีกระบวนการทางความคิดที่เป็นระบบและสลับซับซ้อน มีความคิดอย่างเป็นระบบย่อย ๆ อยู่ในความคิดอย่างเป็นระบบหลัก ซึ่งเป็นความสามารถพิเศษเฉพาะบุคคลที่ต้องอาศัย ความรู้ การฝึกฝน และประสบการณ์จากการทำงาน
การคิดอย่างเป็นระบบจะสำคัญมากโดยเฉพาะผู้ซึ่งทำงานในระดับหัวหน้างานหรือหัวหน้ากลุ่มงานขึ้นไป ที่จะมีงานจะเข้ามาตลอดเวลา จะต้องคิดให้ได้ว่างานนั้นมีกระบวนการหรือขั้นตอนอย่างไร ควรทำอะไรก่อน ทำอะไรหลัง ในแต่ละขั้นตอนของงานควรใช้เวลาแค่ไหนถึงจะเสร็จ ควรมอบหมายงานให้กับใครรับผิดชอบ และหากเจ้าหน้าที่ไม่ว่างหรือไม่อยู่ ควรจะมอบหมายให้กับผู้ใดทำแทน เป็นต้น การจะคิดอย่างเป็นระบบได้นั้น หัวหน้างานจะต้องมีพื้นฐานและประสบการณ์ในงานนั้น ๆ ด้วย และการคิดอย่างเป็นระบบนอกจากจะช่วยทำให้เข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งต่างๆ ซึ่งเป็นการมองในภาพรวมเท่านั้น ยังจะช่วยขจัดปัญหาความซับซ้อนของงานได้อีกด้วย
ดังนั้น หากเราสามารถคิดได้อย่างเป็นระบบแล้ว ก็จะสามารถศึกษา วิเคราะห์ และทำความเข้าใจถึงขั้นตอนต่าง ๆ ในการดำเนินงานได้อย่างเป็นระบบ และสามารถสั่งการผู้เกี่ยวข้องในการดำเนินการในขั้นตอนต่าง ๆ ได้อย่างเหมาะสม ซึ่งเป็นประโยชน์มาก แต่กว่าจะทำได้ดีนั้น สิ่งที่ดีที่สุดที่เราทำได้ คือ การหมั่นฝึกฝน และการนำไปปฏิบัติจริงในชีวิตการทำงาน ซึ่งจะช่วยให้เราคิดอย่างเป็นระบบได้ดีขึ้น


ขอขอบคุณคอลัมน์ เส้นสายลายคิด โดย จรีพร แก้วสุขศรี คณะภาษาและการสื่อสาร สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ ประชาชาติธุรกิจ วันที่ 01 สิงหาคม พ.ศ. 2548 ปีที่ 29 ฉบับที่ 3710 (2910)